كناره گيري داوو داغلو ؛ اردوغان سكاندار قدرتمند حزب و دولت تركيه

احمدداوود اوغلو پس از 22 ماه تكيه بر مسند نخست وزيري تركيه روز پنجشنبه در پي ديدار چهارشنبه شب با رجب طيب اردوغان رئيس جمهوري اعلام كرد كه از رهبري حزب عدالت و توسعه كناره گيري مي كند و اين تصميم را ناشي از همراهي نكردن دوستانش در حزب اعلام كرد.
'در هيچ مرحله از زندگي به دنبال مقام و موقعيت نبوده و از هيچ چيزي كه به آن اعتقاد نداشت دفاع نكرده و هميشه اعتقاد داشتم كه رفيق راه مهمترين عامل موفقيت است و رفقا در طول راه بايد همراه يكديگر باشند و اگر با يكديگر همراهي نمي كنند اين را به صراحت بگويند.' اين سخن اوغلو پس از كناره گيري از رهبري حزب بوده است و چنين به نظر مي رسد كه منظور از همراهي نكردن رفقاي هم حزبي بيش از هركسي رجب طيب اردوغان باشد.
احمد داود اوغلو در ۲۶ فوريه سال ۱۹۵۹ در شهر قونيه در تركيه به دنيا آمد. از دانشگاه بُغازيچي مدرك كارشناسي در رشتهٔ اداره عمومي و فوق دكترا در علوم سياسي و روابط بينالملل دريافت كرده و در فاصله سالهاي ۱۹۹۳ و ۱۹۹۹ در دانشگاه مرمره به كار اشتغال داشت و در سال ۱۹۹۹ پروفسور تمام در اين دانشگاه شده است.
او از اول ماه مه ۲۰۰۹ به سمت وزير خارجه تركيه گمارده شد و پيش از آن رايزن ارشد نخستوزير تركيه بود و حزب حاكم عدالت و توسعه در 28 اگوست 2014 احمد داوود اوغلو، وزير خارجه را به عنوان نخست وزير و رئيس حزب برگزيد. او در اين تاريخ به عنوان بيست و ششمين نخست وزير تركيه كار خود را آغاز كرد.
حزب عدالت و توسعه در سال 2002 در انتخابات پارلماني با كسب 34 درصد آرا به پيروزي رسيد و تروئيكا گل - اردوغان و داوود اغلو قدرت را بدست گرفتند و دوران جديدي را در حوزه هاي داخلي و خارجي رقم زدند و با بهبود وضعيت اقتصادي، تغيير در مديريت كشور و در پيش گرفتن برخي سياست هاي خارجي مورد نظر و مطلوب مسلمانان كشور محبوبيت قابل توجهي كسب كردند.
اين حزب تلاش كرده است تا با رونق اقتصادي ، ايجاد فضاي باز سياسي ، مشاركت اقوام مختلف و ارتباط با كشورهاي مسلمان همسايه و دنياي غرب الگويي بي بديل از همزيستي اسلام و دموكراسي براي جهان اسلام ارائه دهد.
حزب (AKP ) در انتخابات سال 2011 (سه دوره متوالي) به موفقيت قابل توجه اي دست يافت در اين دوره از انتخابات نزديك به 51 درصد آرا را از آن خود كرد و در انتخابات 2015 اين حزب به پيروزي بزرگتر چشم دوخته بود تلاش كرد با كسب 400 كرسي از 550 كرسي پارلمان ( يعني 1+50 ) دولت غير ائتلافي را تشكيل دهد اما با رو به رو شدن با رقباي سرسخت حزب كنش ملي و حزب دموكراسي خلق هاي تركيه به 41 درصد ارا دست يافت.
ترميم و بهبود وضعيت اقتصادي ايجاد فضاي باز براي مشاركت تمامي اقوام ،تلاش براي پيوستن كشور به اتحاديه اروپا از جمله برنامه هاي اين سه يار سياسي در حزب عدالت و توسعه بوده است كه منجر به جلب آراي مردم ، اراي خاكستري و قدرت يابي روز افزون حزب عدالت و توسعه شد از سوي ديگر در سياست خارجي نيز ' رويكرد به شرق ' و بويژه رابطه با كشورهاي همسايه مسلمان در كنار سياست سنتي رابطه و همگرايي با غرب و بويژه همپوشاني با سياست هاي امريكا در منطقه راه موفقيت هاي حزب ( گل ،اردوغان و اوغلو ) در عرصه بين المللي گشود.
عبدالله گل رئيس جمهوري سابق از شاگردان مهم مكتب نجم الدين اربكان بنيانگذار احزابي چون سلامت ملي، نظام ملي، رفاه، فضيلت و سعادت منادي بازگشت به خويشتن خويش ، از فعاليت سياسي كناره گرفت و داوود اوغلو وزير خارجه و معمار سياست خارجه تركيه در 28 اگوست 2014 نخست وزير شد.
دكترين داوود اوغلو در كتاب 'عمق استراتژيك' ارائه شد و وي در اين دكترين معتقد است كه 'تركيه به دليل موقعيت جغرافيايي و تاريخي خاص خود داراي عمق استراتژيك است'، به همين دليل وزير خارجه دولت اردوغان، تركيه را در رديف كشورهاي منحصر به فرد و خاص و همچنين قدرت هاي مركزي محسوب مي كند.
او معتقد است كه تركيه نبايد خود را محدود به نقش منطقه اي در بالكان يا خاورميانه كند، چرا كه تركيه كشوري است مركزي، نه منطقه اي. بنابراين بايد نقش رهبري را در چندين منطقه ايفا كند. چيزي كه به اين كشور در نظام بين الملل اهميت استراتژيك مي دهد.
داوود اوغلو در دكترين عمق استراتژيك خود، اهداف زير را دنبال مي كرد:
1) تركيه بايد نقش پر رنگ، فعال و متناسب با تاريخ پر شكوه گذشته و عمق جغرافيايي خود ايفا كند.2) براي اجراي بهتر آن مي بايست بر روي قدرت نرم خود سرمايه گذاري كند. چرا كه به نظر او كشورش با همه مناطق ذكر شده داراي روابط تاريخي و فرهنگي است.
3) نهادهاي سياسي داخلي اين كشور مي توانند الگويي براي كشورهاي اين مناطق باشند.
4) اقتصاد آن بازوي قدرتمندي براي پشتيباني از اين روابط است.
5) بايد در مديريت بحران هاي منطقه اي و بين المللي نقش مهمي را ايفا كند.
6) از طريق همكاري اقتصادي،سياسي و امنيتي با كشورهاي منطقه،نياز به مداخله قدرت هاي خارجي را از بين ببرد.
7) به جاي التماس و صرف هزينه هاي گزاف براي پيوستن به اتحاديه اروپا بايد روي كشورهاي منطقه سرمايه گذاري كند، مخصوصا كشورهايي كه زماني جزء امپراتوري عثماني بوده اند.
وي براي موفقيت دو پيش فرض را مطرح مي كند :
1) مسائل و مشكلات داخلي؛ حل و فصل مسالمت اميز مساله كردها و همچنين شكاف و اختلاف بين اسلامگرايان و سكولارها.
2) روابط با همسايگان؛ سياست تنش صفر با همسايگان و ايجاد روابط حسنه با قدرت هاي نوظهور
دكترين اوغلو طي سال هاي اخير مهم ترين محور سياست هاي خارجي و داخلي حزب عدالت و توسعه بوده است و وي به عنوان معمار سياست خارجي تركيه معرفي شده است و نقش وي در سياست هاي تركيه موجب شد كه وي به چهره اي سرشناس و تاثير گذار در داخل و خارج از تركيه معرفي شود.
اوغلو پله هاي ترقي را با اردوغان طي كرد و رئيس جمهوري تركيه نقش تعيين كننده اي در بروز و ظهور 'اوغلويسم 'داشته است. برغم همراهي اين دو تن از مدت ها پيش زمرمه اختلافات بين دو رهبر حزب عدالت در گرفته بود شايد يكي از اين اختلافات شكست پيش بيني هاي اوغلو در سقوط حكومت بشار اسد، حملات ترويستي در تركيه از جمله حمله انتحاري در شهر كردنشين سوروچ و مرگ 32 شهروند و بمب گذاري ها در مناطق مختلف از سوي داعش بوده كه دكترين سياست خارجه «احمد داووداوغلو» را زير سووال برد و كناره گيري وي حكايت از چرخش سياست خارجه دولت اردوغان و پيگيري دكترين جديدي در سياست خارجه اين كشور باشد.
همچنين مساله اختلاف ديدگاه بين اردوغان و داوداوغلو خصوصا در جريان انتخابات عمومي سال گذشته و متعاقب آن در جريان دستگيري و زنداني كردن برخي روزنامه نگاران مطرح شده بود.
كناره گيري اوغلو زماني صورت گرفت كه هفته گذشته شوراي تصميم گيري و اجرايي حزب اختيار انتصاب رهبران استاني حزب را از نخست وزير سلب كرد و بعد از آن وي در نشست روز سه شنبه نمايندگان حزب عدالت و توسعه طي سخناني گفت: من نفس خود را زير پا گذاشته و هر مقام عالي را براي ضرر نرساندن به حركت حزب (عدالت و توسعه) رد مي كنم.
داوداوغلو در پي ديدار چهارشنبه شب گذشته با طيب اردوغان، پس از شركت در نشست 35 دقيقه اي شوراي تصميم گيري و اجرايي حزب اعلام كرد كه دومين كنگره فوق العاده حزب ( طي 14 سال اخير ) 22 مه برگزار خواهد شد و در اين كنگره نامزد رهبري حزب نخواهد بود.
نخستين كنگره حزب دو سال قبل برگزار و داوداوغلو به رهبري آن برگزيده شد.
داوداوغلو در سخناني گفت: چگونگي تصميم هفته گذشته شوراي تصميم گيري و اجرايي حزب در زمينه سلب اختيار انتصاب رهبران استاني حزب از ديد وي صحيح نبود. نحوه اين سلب اختيار، منافي ديدگاه وي در زمينه رفيق راه بودن است و وي بجاي تغيير اين شورا كه پيامدهاي منفي براي حزب به دنبال خواهد داشت، ترجيح مي دهد كه با تشكيل كنگره فوق العاده رهبر جديد براي حزب انتخاب شود.
پيشتر برخي رسانههاي نزديك به رجب طيب اردوغان، او را متهم به توطئه عليه رئيس جمهوري كردند و مطلبي تحت عنوان 'نقطه هاي خيانت در امانت'منتشر شد كه در آن ادعا شده بود داوود اغلو تلاشهايي را براي رسيدن به سمت رياست جمهوري كشور آغاز كرده است.
در اين گزارش تاكيد شده بود كه «داوود اوغلو به دو شرطي كه اردوغان به هنگام تسليم رياست حزب عدالت و توسعه به او اعلام كرده بود، پايبند نبوده است،يكي تصويب حكومت مبتني بر رياست جمهوري و ديگري خودداري از همكاري با غرب كه مي خواهد اردوغان را سرنگون كند و براي رسيدن به اين هدف در حال بهره برداري از دو پرونده سوريه و فلسطين است.»
حال پرسش اين است كه با كناره گيري اوغلو چه اتفاقي در سياست داخلي و بوِيژه خارجي تركيه رخ خواهد داد؟برخي كارشناسان در پاسخ به اين پرسش معتقدند كه دوراني جديدي در نظام سياسي كشور و ساختار قدرت در اين كشور رخ خواهد داد در واقع تمركز قدرت در يك شخص افزايش خواهد يافت و نظام سياسي پارلماني به رياستي تبديل مي شود در اين نظامي با تغيير قانون اساسي و تغيير سيستم پارلماني فعلي به سيستم رياستي عملا نيازي به نخست وزير نخواهد بود.
در واقع روند تمايل بيش از حد به تمركز قدرت و شخصي كردن سياست و نقش آفريني يك فرد به عنوان عامل پايان دادن به همه مسائل مي تواند به مرور به پاشنه آشيل اردوغان تبديل شود و محبوبيت حزب اعتدال و توسعه را كاهش دهد.
اين پرسش نيز در محافل سياسي ايجاد شده كه كناره گيري اوغلو از حزب زمينه ساز انشعاب در حزب اعتدال و توسعه خواهد شد و گروهي از اين حزب جدا خواهد شد البته اگرچه ممكن است اين اتفاق بيافتد اما زمان آن به اين سرعت نخواهد بود.
در حوزه سياست خارجي نيز بسياري معتقدند كه سياست دولت تغيير چنداني نخواهد كرد و سياست سنتي گسترش روابط با غرب و همپوشاني با سياست هاي آمريكا به عنوان يكي از متحدان قديمي واشنگتن برغم وجود اختلافاتي بين آمريكا و آنكارا در حوزه خاورميانه از جمله داعش و كردهاي سوريه در منطقه ادامه خواهد يافت.
سياست هاي تمايل به غرب طي چندين سال موجب دور شدن اين كشور از منطقه اسلامي و عربي شد اما اكنون رويكرد به شرق يكي از سياست هاي تركيه است و در اين مسير انكارا در صدد گسترش روابط با كشورهاي اسلامي و عربي از جمله عربستان با همه اختلافاتي كه با يكديگر دارند، است و به نظر مي رسد كه سياست پيشين رابطه با رژيم صهيونيستي نيز ادامه يابد.
شبك 1917