حضرت ابوالفضل(ع)؛ علمدار سپاه عشق و آموزگار مكتب وفا

حضرت ابوالفضل(ع) پرچمدار بزرگ واقعه كربلا و منادي شجاعت و فرزانگي است كه در روز عاشورا آموزنده درس آزادگي و فداكاري شد و با ايثار و ازخودگذشتگي خويش، پرچمدار سپاه اخلاص و شهادت لقب گرفت.
حضرت عباس(ع) در چهارم شعبان 26 هجري قمري در مدينه متولد شد؛ از لقب هاي ايشان مي توان به «ابوالفضل، قمر بني هاشم، سپه سالار، علمدار و سقا» اشاره كرد. اين بزرگوار از فرزندان حضرت علي(ع) و فاطمه ام البنين از بانوان متدين و پاكدامن آن روزگار بود. آن حضرت در محيطي آكنده از معنويت و محبت رشد و پرورش يافت و با انسانيت، شجاعت و تقوا آشنا و اينگونه آماده حضور در جبهه هاي رويارويي با لشگريان دشمن شد.
سقاي سپاه اسلام در جنگ هاي مختلف همواره يار و ياور نخستين پيشواي شيعيان بود و با همراهي پدر به مبارزه با كفر و نفاق مي پرداخت و پس از شهادت حضرت علي(ع)، ياري بخش امام حسن(ع) و امام حسين(ع) در مسير به انجام رساندن رسالت سنگين رهبري و پيشوايي جامعه مسلمانان شد.
قمر بني هاشم هرگز وصيت پدر بزرگوارش را در آستانه شهادت كه از او خواست كه روز عاشورا و در كربلا برادرش حسين را تنها نگذارد، فراموش نكرد و در تمامي دوران زندگي خود در كنار برادرش امام حسين(ع) بود. در هجرت تاريخ ساز امام حسين(ع) به كربلا نيز سرپرستي قافله را حضرت ابوالفضل(ع) برعهده گرفت.
نقش مهم و تأثيرگذار حضرت عباس(ع) در رخداد عاشورا بر همگان آشكار است؛ آن بزرگوار در اين واقعه براي حفظ و تحكيم مباني حقيقي اسلام تا آخرين نفس ايستادگي كرد و اسوه پايمردي و وفاداري لقب گرفت و با شهادت خويش در اين نبرد بزرگ، پيام خود در ارتباط با وفاداري به ولايت و امامت را در تاريخ اسلام جاودان ساخت.
شهادت حضرت عباس(ع)، سيدشهدا(ع) را در غمي جانكاه فرو برد؛ به گونه اي كه در اين باره فرمود: «اكنون كمرم شكست و چاره و تدبيرم گسست.»
پيكر پاك حضرت عباس(ع) در كربلا به خاك سپرده شد و اينك آرامگاه ايشان در نزديكي بارگاه امام حسين(ع) زيارتگاه دوستداران آن حضرت است و فاصله ميان اين دو آرامگاه، بين الحرمين ناميده مي شود.
سالروز ولادت حضرت ابوالفضل عباس(ع) به منظور پاسداشت و بزرگداشت مقام جانبازان هشت سال دفاع مقدس، روز جانباز نام گرفت تا بهانه اي براي قدرداني از ايثار و ازخودگذشتگي فرزندان اين مرز و بوم باشد كه با الگو پذيرفتن از شهامت و شجاعت سقاي كربلا در برابر دشمن متجاوز، صف آرايي كردند و به پاسداري از خاك وطن پرداختند. آنان جوانمردانه ايستادند تا آرمان هاي انقلاب را زنده نگاه دارند و به رسالت بزرگ خويش يعني دفاع از مرزهاي كشورشان بپردازند.
امام خميني (ره) جانبازان دفاع مقدس را مايه سرافرازي ملت ايران خواندند و فرمودند: «ميزان در انسان معنويت است؛ كوشش كنيد كه خودتان را بامحتوا كنيد؛ معنويت ايجاد كنيد و از اين هيچ باكي نداشته باشيد كه انسان دست ندارد، پا ندارد، چشم ندارد. در روايت آمده است كه بعضي از انبيا بودند كه چشم نداشتند و پا هم نداشتند؛ سعادت به داشتن دست و پا نيست و به داشتن مال نيست؛ سعادت يك امري است كه مربوط به روح است؛ مربوط به قلب انسان است؛ شما بچه هاي عزيز من كه روح تان سالم، قلب تان پاك است و ان شاءاللّه بر مبناي ايمان و تواصي به برّ و حق رشد مي كنيد، شما سعادت منديد و من از خداي تبارك و تعالي، سعادت همگي را مي خواهم.»
آيت الله خامنه اي مقام معظم رهبري نيز در ديدار با تعدادي از جانبازان و مجروحان هشت سال دفاع مقدس فرمودند: «جانبازان، از يك طرف گوياي جنايات قدرتهايي هستند كه از صدام حمايت كردند و از طرف ديگر نشاندهنده عظمت و بزرگواري امام(ره) و انقلابي هستند كه توانست چنين انسانهاي والامقامي را تربيت كند و به جبههها بفرستد.»
«سعيد طاووسي مسرور» نويسنده، پژوهشگر و مدرس تاريخ اسلام دانشگاه شهيد بهشتي به مناسبت سالروز ميلاد حضرت ابوالفضل(ع) در گفت وگو با پژوهشگر گروه اطلاع رساني ايرنا، گفت: حضرت عباس(ع) در محيطي معنوي رشد و پرورش يافت؛ تربيتي كه به شهادت و جانبازي در راه حق و در ركاب امام حسين(ع) انجاميد. ايشان سه برادر تني ديگر نيز داشتند كه همگي در كربلا به شهادت رسيدند.
مدرس دانشگاه شهيد بهشتي درباره ويژگي هاي خاص آن حضرت، اظهار كرد: قرآن دو صفت ايمان و انجام عمل صالح را براي انسان مؤمن برمي شمرد كه در لقب «عبدالصالح» حضرت ابوالفضل(ع) وجود دارد. عبد به مقام بندگي و صالح به انجام كارهاي نيك و پسنديده ايشان اشاره مي كند. باب الحوائج جلوه ديگري از شخصيت ايشان است كه در واقع توجه آن بزرگوار را به نيازمندان و حاجتمندان نشان مي دهد و صفت صابر كه بر صبر سقاي كربلا دلالت دارد، در تمام زندگي ايشان بارز است و نمونه آشكار آن صبر در برابر انواع مشكل ها و سختي ها در روز عاشورا محسوب مي شود. «صلب الايمان» به معناي ايمان محكم و ايماني كه دچار لرزش و انحراف نشود و در راه حق ثابت قدم باشد از ديگر لقب هاي حضرت ابوالفضل(ع) بود و صفت الصافي نماد نشان دهنده وفاي ايشان است و آن والامقام به عنوان الگويي از وفا در روز عاشورا اين مسأله را به همگان اثبات كرد.
اين پژوهشگر امور ديني، شناخت حق و داشتن بصيرت را از جمله ويژگي هاي علمدار كربلا(ع) برشمرد و افزود: امام صادق(ع) نقل مي كند كه «عموي ما عباس نافذ البصيره بود.» به معناي آن كه ايشان، بصيرت و بينش عميق دارد. بصيرت به نگاه باطني و حق بين مي گويند كه فراتر از چشم ظاهر است كه اوج اين بصيرت در نهان حضرت عباس(ع) وجود دارد. ايشان زمينه و آمادگي لازم را براي دريافت حقيقت داشت و با تعمق و بينش آگاهانه توانست حق را از باطل تشخيص دهد؛ يكي از جلوه هاي وجودي حضرت عباس(ع) همين حق طلبي، حق شناسي و عمل به تكليف است و اينگونه آن والامقام، سيدالشهدا(ع) را تا پاي جان همراهي كرد؛ در همان زمان افرادي بودند كه با وجود علم و سن بيشتر نسبت به ايشان، امام حسين(ع) را در قيام عليه يزيد تنها گذاشتند اما حضرت ابوالفضل(ع) تكليف و وظيفه خود را بدرستي تشخيص داد و به آن عمل كرد كه اين امر نشان دهنده اهميت اين موضوع است؛ قرآن كريم در اين باره مي فرمايد: «گروهي از اقوام گذشته هلاك شدند در حالي كه بصيرت داشتند.» اين آيه نشان مي دهد كه انحراف اين گروه از روي ناآگاهي و جهل نبوده است و آنها حق را بخوبي مي شناختند اما از آن پيروي نكردند. افرادي كه سيدالشهدا(ع) را در قيام عاشورا ياري نرساندند يا به شناخت لازم نرسيده بودند يا التزام عملي به تكليف و دستور ولي و حجت خود نداشتند.
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: تربيت و تعليم امام علي(ع) و مادر ايشان در تكامل وي بسيار اثرگذار بود؛ فرزندان ام البنين در راه پيروي از مسير حق ممتاز هستند و اين برجستگي به دليل نوع تربيت آنها به شمار مي رود و نشان دهنده تأثير و نقش خانواده در شكل گيري شخصيت انسان است. با اين وجود بايد دانست كه انتساب به پيامبران و امامان دليل رسيدن به تعالي نيست و نمونه بارز آن فرزند حضرت نوح(ع) است كه به گمراهي كشيده شد و در ميان فرزندان اهل بيت(ع) نيز مي توان به موردهاي مشابهي استناد كرد.
طاووسي مسرور درباره عشق و ارادت حضرت ابوالفضل(ع) به سيد و سالار شهيدان(ع) ياد آور شد: اين ارتباط گوياي ايمان و اعتقاد راسخ فردي به امام و پيشواي خويش محسوب مي شود كه اوج اين امر را در ارتباط ايشان با امام حسين(ع) و نوع بيان و ادبياتي كه ايشان داشت و در روايت هاي مختلف به آن اشاره شده است، مي توان مشاهده كرد.
اين پژوهشگر امور ديني گفت: قمر بني هاشم(ع) با توجه به ايمان و بصيرت عميق خويش، امام زمان خود را بدرستي شناخت و هرگز از اين باور خود دست برنداشت و حتي جان خود را در اين مسير فدا كرد. در روايت ديگري از امام صادق(ع) مي خوانيم كه «عموي ما عباس نزد خداوند مقامي دارد كه تمام شهدا به آن غبطه مي خورند» و در واقع يكي از جلوه هاي بصيرت همين بحث ولايت است؛ به طور معمول افراد در شناخت ولايت، بصيرت خود را از دست مي دهند و در تشخيص و اطاعت از ولي امر خويش كوتاهي و اشتباه مي كنند.
اين مدرس دانشگاه با بيان اين موضوع كه برخي معتقدند چون ائمه اطهار(ع)، معصوم هستند، نمي توان از آنها الگو گرفت، بيان داشت: عصمت به اين مفهوم نيست كه پيامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) نمي تواند گناه كنند بلكه آنها به درجه اي از كمال رسيده اند كه گناه نمي كنند؛ همچنين مي توان گفت، در واقع معصومان تا نهايت تكليف و وظيفه خود عمل كرده اند و به مقام هاي عصمت اكتسابي دست يافته اند. حضرت عباس(ع) يكي از شخصيت هايي محسوب مي شود كه برپايه علم كلام، معصوم نيست اما توانست، درجه هاي كمال را با موفقيت بگذراند و در امتحان هاي سخت الهي، سربلند شود.
اين نويسنده، نپذيرفتن امان نامه را از طرف حضرت عباس(ع) نشان دهنده ايمان و اعتقاد راسخ او، به قيام امام حسين(ع)، ارزيابي كرد و اظهار كرد: او در حالي كه مي توانست با پذيرش اين امر در آسايش و راحتي زندگي كند و بهشت را به دنياي خويش ترجيح دهد اما در كنار امام و پيشواي خود به مبارزه پرداخت؛ مشابه اين شرايط هم ممكن است در هر عصر و دوره اي به وقوع بپيوندد و در اين ميان الگو گرفتن از حضرت عباس(ع) مي توان هدايتگر انسان باشد؛ در جامعه عشق و ارادت به حضرت ابوالفضل(ع) بسيار وجود دارد اما نبايد اين موضوع تنها در گفتار باقي بماند بلكه بايستي در عمل و رفتار نيز قابل مشاهده باشد.
طاووسي مسروري در پايان درباره نامگذاري سالروز ميلاد حضرت عباس(ع) به نام روز جانباز، گفت: حضرت ابوالفضل(ع) در راه دفاع از امام زمان عصر خويش و مسير حق و عدالت، دلاورانه ايستادگي كرد و به شهادت رسيد؛ جانبازان هشت سال دفاع مقدس نيز با پيروي از آن بزرگوار به دفاع از حق و حقيقت پرداختند؛ پس بايد بيش از پيش قدردان آنان باشيم و دريابيم كه جمله «كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا» تنها يك حديث نيست و در واقع يك كلام حق است؛ در حقيقت هر فردي كه در موقعيت مشابهي نظير قيام عاشورا قرار بگيرد بايد براي دفاع از مسير حق، جان خود را اهدا كند.
*گروه اطلاع رساني(مهسا شريفي)
شبد**پژوهشم**2059**2002**9131**1504