آیین های سنتی ماه مبارک رمضان در همدان

این ماه عزیز در شهرها و روستاهای همدان نیز با آداب و سنن خاصی همراه است، قبل از آغاز ماه رمضان مردم در تدارک مواد غذایی لازم برای روزهداری هستند، پیش از پیدایش یخچال برقی، خانوادهها بنا به وسع مالی خود هر یک مقداری آرد، نان، برنج، روغن، شیره، حبوبات، مرباجات و سبزیهای خشک شده را برای ایام روزه داری تهیه میکردند.
ماه مبارک رمضان یکی از مناسبتهایی است که مردم استان همدان برای آن ارج و احترام ویژه قایل بوده و از دیر باز تا کنون آن را با آداب و رسوم خاصی برگزار کردهاند.
قدمت سنتهای ویژه ماه مبارک رمضان در همدان به تاریخ اسلام بر میگردد و همه ساله مردم استان همدان چند روز مانده به آغاز رمضان به استقبال این ماه میروند، که این استقبال آیین پیشباز از ماه رمضان نامیده میشود.
یکی از پژوهشگران و فرهنگ دوستان همدانی در این ارتباط گفت: اهمیت ماه رمضان از چند جهت مورد توجه است مهم آنکه در این ماه مسلمانان روزه میگیرند و ضمن خودداری از خوردن و آشامیدن از زمان اذان صبح تا اذان مغرب و عشا از محرمات بسیاری پرهیز میکنند.
محمد فامیل همدانی در گفت و گو با ایرنا افزود: همچنین شبهای قدر که تقدیر انسانها در این شبها رقم میخورد در این ماه واقع شده و بنا به نص صریح قرآن در سوره انا انزلنا ارزش هر یک از این شبها از هزار ماه بیشتر است و ولادت مسعود امام حسن مجتبی(ع) امام دوم شیعیان جهان با نیمه این ماه مصادف است و پیشوای یکتاپرستان علی بن ابیطالب(ع) نخستین امام شیعیان جهان در این ماه به شهادت رسیده است.
وی بیان کرد: همدان با داشتن پیشینه تاریخی اش، آداب و رسوم محلی خاصی را بویژه در ماه مبارک رمضان دارد به گونه ای که مردم این دیار در طول زمان، آنچنان به این مناسبت ها پایبند شده اند که جزء جدایی ناپذیر زندگی آنها شده است.
وی بیان کرد: از نیمه ماه شعبان که بگذریم، چهره ظاهری شهرهای استان همدان دگرگون می شود مردم این استان از چند روز قبل شروع به نظافت و پاکسازی خانه ها و مساجد می کنند و به این ترتیب به استقبال ماه مهمانی خدا می روند و رمضان کم کم خود را با آیین های معنوی زیادی نمایان می کند.
وی ادامه داد: همدانی ها نظافت خانه را در روز انجام می دهند چون عقیده دارند جارو کردن در شب کراهت دارد و شب باید خانه تمیز باشد تا شیطان در کثیفی آن ماندگار نشود به این دلیل خاکروبه را قبل از غروب آفتاب از خانه بیرون می برند.
وی خاطرنشان کرد: آیین استقبال به این صورت است، که مردم برای آمادگی هر چه بیشتر برای گرفتن روزه در ماه مبارک رمضان، روزهای اول، پانزدهم و آخر ماه شعبان را روزه میگیرند.
وی تصریح کرد: مردم همدان باور دارند، افرادی که این سه روز را روزه بگیرند، اجر و ثواب آن برابر با روزه یک ماه رمضان است و این اعتقاد به حدی در نزد مردم همدان ریشه دارد، که بیشتر آنان این سه روز را روزه میگیرند.
وی ادامه داد: یکی دیگر از آداب و رسوم اهالی همدان کلوخ اندازان نام دارد که مردم استان روز آخر ماه شعبان را کلوخ اندازان میگویند و در این روز مردم شادیکنان با تهیه و پخت غذایی مخصوص بهنام کباب سرداشی سفره خود را برای اطعام نیازمندان و فقرا پهن میکنند.
وی تصریح کرد: همدانیها کباب سرداشی را از مخلوط گوشت چرخ کرده، سیب زمینی ، پیاز، تخممرغ، ادویه و گوجه فرنگی تهیه میکنند، مراسم کلوخ اندازان از اول تا پایان روز آخر شعبان ادامه دارد و پس از آن مردم، آماده روزهداری در ماه مبارک رمضان میشوند.
وی افزود: مردم استان پس از آن که فرزندان آنان به سن بلوغ رسیدند، از آنان میخواهند که در ماه مبارک رمضان روزه را کامل بگیرند، درباره بچههایی که به سن شرعی نرسیده و روزه بر آنان واجب نیست، اهالی همدان اعتقاد دارند اگر بتوانند روزه را قلاغی (کلاغی) بگیرند، خداوند اجر و پاداش روزه کامل را برای آنان منظور میکند.
مردم همدان به روزه نیمه روز و روزهای که در آن بچهها از هنگام سحر تا اذان ظهر روزه خود را نخورند، روزه قلاغی میگویند.
این محقق همدان ادامه داد: یکی دیگر از سنتهای قدیمی ماه رمضان در همدان، مراسم “ کیسه برکت ” در روز 27 این ماه است، در این روز زنان روزهدار در رفتن به مسجد و اقامه نماز ظهر به همراه خود پارچه ، نخ و سوزن میبرند و در میانه دو نماز ظهر و عصر با استفاده از این وسیلهها به کار دوختن یک یا چند عدد کیسه برکت مشغول میشوند.
فامیل همدانی گفت: به اعتقاد مردم همدان، هر فردی که به داخل این کیسه پول بریزد، خداوند به وی مال و دارایی زیاد میبخشد، به این علت زنان در این روز بیش از یک کیسه برکت دوخته و آن را برای فزونی دارایی بین خانواده خود و دیگران توزیع میکنند.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از آداب مخصوص این ماه در همدان آیین توزیع آجیل مشکلگشا است افزود: به عقیده مردم اگر ماه مبارک رمضان در روز چهارشنبه آغاز شود، این ماه بسیار پر برکت و خوش یمن خواهد بود، بر این مبنا زنان با خرید و بستهبندی آجیل مشکل گشا هنگام افطار به قصد نیت و طلب حاجت به مسجد میروند و پس از اقامه نماز مغرب بین زنان نمازگزار تقسیم میکنند.
به گفته این محقق همدانی، یکی دیگر از رسوم مردم همدان در ماه مبارک رمضان جمعآوری خردههای نان سفره افطاری است چرا که به باور مردم هر فردی که بتواند خرده نانهای سفره افطاری را تا آخر ماه مبارک رمضان جمع کند و تا روز عید قربان آن را نزد خود نگهدارد و آنها را در آبگوشتی که از گوشت قربانی در عید قربان تهیه میشود، بریزد و سپس بخورد، خداوند تمام آرزوها و نیازهای وی را برآورده میکند.
پخت غذاهای مخصوص از دیگر آیینهای ماه مبارک رمضان است، زنان همدانی در این ایام برای افطار، بیشتراز غذاهایی مانند آشرشته، فرنی، ترحلوا، طاس کباب، شامی کباب، سرداشی ، بورانی و شیربرنج و برای سحری نیز رشتهپلو و آبگوشت مرغ میپزند.
پخت شیرینیهای محلی مانند کماج، انگشت پیچ، پنجهخاله ، یوخا، اگرده در ماه مبارک رمضان بین خانوادههای همدانی نیز رواج دارد.
این محقق همدانی افزود: یکی از آیینهای جالب توجه مردم استان همدان ، فرستادن افطاری توسط داماد به خانه عروس، است، مطابق این سنت دیرینه در ماه رمضان جوان دارای نامزد ، باید افطاری نامزدش را به خانه پدر عروس ببرد ، این افطاری شامل چند قرص نان، گرده دو زرده، برنج، روغن حیوانی، یک عددمرغ و یا ماهی، سیب سرخ، شیرینی انگشت پیچ و میوههای فصل است.
فامیل همدان گفت: پس از این که افطاری از سوی داماد به خانواده عروس برده شد، خانواده عروس نیز در شبهای آینده، خانواده داماد را برای صرف افطاری به منزل خود دعوت میکنند.
زیارت اهل قبور ، شرکت گسترده در آیینهای شبهای احیا و قدر، برگزاری ایام سوگواری شهادت مولیالموحدین امام علی (ع)، راهاندازی دستههای سینهزنی، نوحهخوانی، زنجیرزنی و عزاداری از دیگر آداب مردم شهرها و روستاهای استان همدان در ماه ضیافت الله است.
7523/6993